Galego | Castellano | English

CGAC
Horario: aberto de 11 a 20 h
Entrada gratuíta
Luns pechado

Síguenos en:
Facebook Twitter Youtube rss
CICLO DE CINE ITALIANO. DE MUSSOLINI A BERLUSCONI: COMA UN XOGO DE MÁSCARAS

16 xaneiro - 20 febreiro 2014

CICLO DE CINE ITALIANO. DE MUSSOLINI A BERLUSCONI: COMA UN XOGO DE MÁSCARAS

As nove películas que conforman este primeiro ciclo de cinema do CGAC en 2014 abren as súas ás sobre o que foi o século XX italiano. E, dun xeito rigoroso, non pode deixar de haber nelas unha análise dos tres sistemas políticos que dominaron ese século longo, desde 1920 e a instauración do fascismo até este 2013, xusto ao dobrar o Cabo de Fornos da defunción da mediocracia que demos en chamar berlusconismo. (Falamos de dous histrións, Mussolini e Berlusconi, non comparables en canto á súa repercusión histórica, xeoestratéxica e bélica; pero, ollo, si dignos de seren equiparados na súa capacidade para construír un réxime demagóxico, na súa utilización dos medios e dos baixos instintos para acaparar adhesión popular e tamén no tempo ao longo do cal ambos foron quen de prolongar o seu liderado).

Cara á metade da metraxe de Girolimoni, il mostro de Roma fai a súa aparición Benito Mussolini. É cando a actuación dun violador e dun asasino de nenas fai que se estenda a histeria nun pobo sobre o que Mussolini non hai tanto que acaba de soltar a súa rede na Marcha sobre Roma, e ante o cal é preciso dar contas máis pronto ca tarde e ofrecer o rostro dun culpable. A somatización do fascismo co asasino de nenos, máis obvia ca en M, o vampiro de Düsseldorf, de Fritz Lang, opta por enraizar esa enfermidade coa presenza corpórea do Duce en pleno apoxeo.

A Mussolini non volveremos velo representado neste ciclo, aínda que a súa sombra estea ben presente en dous filmes que, de maneira no fondo non tan distinta, nos amosan o seu ocaso. En La lunga notte del 43 e en Salò o les 120 giornate di Sodoma represéntase o tempo de caos e de violencia e represión exacerbadas xerado polas derrotas do Eixe. O filme de Vancini reconstrúe, cunha elocuencia dramática formidable, o masacre da poboación civil en Ferrara tras a caída de Mussolini. Pasolini, pola súa banda, atopou material para a súa película involuntariamente testamentaria na delirante fuxida cara a adiante da coñecida como República de Salò, cando, coa guerra xa perdida, un grupo de resistentes fascistas se dedica a unha ritualización do sexo e da morte. A medida que avanzan, no tempo presente, as investigacións reactivadas sobre o asasinato político de Pasolini, abúndase na teoría de que o secuestro dos orixinais de Salò serviu como cebo para atraer o cineasta e intelectual á celada mortal que marcou unha das cimas da estratexia da tensión e os anos de chumbo da Italia do setenta.

Os outros dous picos desa década de estremecementos colectivos foron o asasinato de Aldo Moro e a matanza da Piazza Fontana, o atentado da extrema dereita de Ordine Nuovo no ano 1969, en Milán. En Romanzo di una strage, incomprensiblemente inédita no noso país, recréase, co coñecemento que hoxe se ten daquel atentado, o que foi o punto culminante da estratexia que debía concluír cun golpe de estado neofascista, o do Príncipe Negro, Borghese. Marco Tullio Giordana, do que en España só vimos La meglio gioventú, un concepto de drama político máis desconxestionado ca o modelo canónico do xénero (o dos mestres Francesco Rossi ou Elio Petri), pero debedor das súas pegadas, nun paso rasante pola Italia do foxo, onde non falta, por certo, a presenza icónica do arriba citado Aldo Moro.
Á vez que todo isto removía os cimentos do país, unha certa parte da intelectualidade de esquerdas, en sintonía co que preconizaban Jean-Paul Sartre ou, directamente inserido no mundo do cinema, Jean-Luc Godard, móvense xa lonxe das comportas do sistema, afastados da oficialidade política. Bernardo Bertolucci, naqueles anos subxugado pola figura de Godard, non é xa o comunista orgánico de Prima della rivoluzione, senón que opta pola protesta contracultural. Partner, co seu declarado apoio ao Viet Cong, á acción directa, á deslexitimación do poder, é un dos máis reveladores emblemas do cinema do 68, xa non italiano, senón de calquera procedencia.

Coas bases dun xogo escénico, o da representación dunha obra teatral de Dostoievski, Bertolucci desenvolve un exercicio de esquizofrénica viveza, con Pierre Clementi encarnando o Jeckyll e o Hyde daquela esquerda convulsa. Cando tanto se falou dos secuestros e das prohibicións de Last Tango in Paris, talvez sexa o momento de asomarnos á máis descoñecida das obras de Bertolucci e de preguntarnos cales foron as razóns de fondo políticas que levaron a que non se estrease nos Estados Unidos ou en México (dous dos puntos quentes das revoltas do 68) até 1974 e 1976, respectivamente; ou a que en Inglaterra, por exemplo, nunca chegase a autorizarse a súa estrea. Talvez, a prol dese sentido seguramente caduco que é a curiosidade intelectual, pague a pena descubrirmos Partner case cincuenta anos despois.

Comezamos este texto falando de Mussolini e de Berlusconi. O que existiu entre ambos, a Primeira República italiana, desde 1945 até a súa implosión en 1992, tivo un cérbero vitalicio: cando Paolo Sorrentino afrontou narrar a peripecia vital —isto é, política, para el non existiu outra cousa— de Giulio Andreotti, parecía inimaxinable como se podía abranguer ese biopic en todos os seus meandros, os seus recunchos, as súas maioritarias zonas de sombra, os esquinados territorios dos que sempre saíu ileso, coma o garda dos segredos, Andreotti. Talvez de aí xurdiu a brillante e visionaria idea dramática de Il Divo de prefiguralo coa mobilidade dun roedor. E así, Toni Servillo, inmenso sempre ás ordes de Sorrentino (e este ciclo deterase tamén, agora que tanto refulxe La grande bellezza, noutra das colaboracións de actor e director, Le conseguenze dell´amore), revístese dunha condición de roedor antropomórfico que parece representar mellor ca ningún outro a natureza de Belcebú, o sete veces primeiro ministro, o amañador de todas as conspiracións, da Operación Gladio á aterraxe forzosa do rei do petróleo Enrico Mattei, pasando polo golpe de estado de Valerio Borghese, polos pactos coa mafia, polas voaduras controladas dos xuíces Falcone ou Borsellino ou polo envelenamento do Papa Luciani. Todo ata acabar condenado por un bico, o que lle deu a Toto Riina en Palermo. Igual que a Al Capone, só puido frealo un delicto fiscal.

E, unha vez desbancado Andreotti, Il Divo, e tras ser sepultada a República baixo o ominoso nome de Tangentopoli, chegamos a Silvio Berlusconi. Dá igual que el fose parte de todo o anterior, que a súa fortuna a fixese baixo a protección do pentapartito e de Bettino Craxi. Chegamos, pois, a Berlusconi. Do labirinto ao trinta. Quizais escarmentado do relativo curto alcance que lle ofrecía organizar unha película-demolición de Il Cavaliere ao redor dunha farsa, dunha imposible caricaturización da caricatura, onde o imitador sempre acabaría perdendo fronte ao orixinal (véxase Sabina Guzanti e a súa voluntariosa Viva Zapatero), Nanni Moretti púxolle moita frialdade e sabio cálculo ao achegamento ao indestrutible bufón. É Il Caimano unha das miñas películas predilectas de toda a historia do cinema político e, en concreto, dos filmes deseñados na angustia de tratar cun drogadicto do poder mentres aínda está na súa posesión. Isto é, que de todo o habitual nestes perigosos supostos —realizar unha obra con carácter de manifesto urxente ou organizar minuciosamente o arsenal de pirotecnia contra o déspota rampante, ou a recorrencia máis tarde ou máis cedo a resortes melodramáticos ou sentimentalismos militantes— é xustamente do que foxe como gato escaldado Nanni Moretti na súa película de 2006.
A construción da película é un complexo e milimetrado exercicio de distanciamento que comeza pola idea do xogo das caixas chinesas de facer cinema dentro do cinema: unha película que fala sobre unha película que vai falar de Berlusconi. Todo o que sucede parece alleo a Il Caimano. Só que a película é irrealizable. Só Berlusconi pode facer crible a Berlusconi. E por iso as dúas secuencias nas que se usa material de arquivo para que o que fale sexa Il Cavaliere, sen intermediarios, é algo próximo ao cinema de terror mefistofélico. Só Nanni Moretti, que se reservou para ese magnífico e abrupto desenlace da Italia das mascaradas, pode facer dixerible a Berlusconi galopando entre labaradas nesta maiúscula ópera sobre o poder sen o poder. Neste periplo que deixa atrás, coma se fose o Vietnam do pacifista do napalm, a Italia arroibada dun século percorrido a sangue e a lume.


Folleto da actividade


DIRECCIÓN DO CICLO:
José Luis Losa


CALENDARIO

16 de xaneiro: Presentación ao cargo de José Luis Losa. La dolce vita (Federico Fellini, 1960) Ficha

17 de xaneiro: Girolimoni, il mostro di Roma (Damiano Damiani, 1972) Ficha

23 de xaneiro: La lunga notte del 43 (Florestano Vancini, 1960) Ficha

24 de xaneiro
: Partner (Bernardo Bertolucci, 1968) Ficha

30 de xaneiro: Romanzo di una strange (Marco Tulio Giordana, 2012) Ficha

31 de xaneiro
: Il Divo (Paolo Sorrentino, 2008) Ficha

6 de febreiro
: Il Caimano (Nanni Moretti, 2006) Ficha

7 de febreiro: Le conseguenze dell´amore (Paolo Sorrentino, 2004) Ficha

20 de febreiro: Conferencia de clausura impartida por Javier Rebollo. Saló o le 120 giornate di Sodoma (Pier Paolo Pasolini, 1975) Ficha

Todas as proxeccións terán lugar ás 20:30 h no auditorio do centro. Entrada libre até completar capacidade.

Rúa Valle Inclán, 2
15703 Santiago de Compostela
España
Tel.: (+34) 981 546 619
Fax: (+34) 981 546 625
cgac.xunta.gal